Kasteel Staverden
Kasteel Staverden of Kasteel Staveren behoorde tot de oudste bezittingen van de Gelderse graven (sedert 1339 hertogen), die er waarschijnlijk al in de 12de eeuw een hof hadden. In 1299 verkreeg graaf Reinald I van de keizer toestemming Staverden tot een stad te maken, maar een stedelijke ontwikkeling heeft nooit plaatsgevonden. Kasteel Staverden bleef een hof, die sinds 1400 door de Gelderse hertogen in leen werd uitgegeven onder de verplichting witte pauwen te houden en pauwenveren te leveren voor de helm van de hertog. De oude traditie van de witte pauwen werd door vader en zoon s' Jacob in ere hersteld. De pauwenveren worden nu jaarlijks aangeboden aan de commissaris van de koningin in Gelderland.
Kasteel Staverden is ongeveer een eeuw oud. Reinoud II van Gelre zou tussen 1326 en 1343 het stenen landhuis dat zijn vader liet bouwen, hebben verbouwd tot een kasteel. Van 1651 tot 1835 was Kasteel Staverden eigendom van de Van Haersoltes. Zij herbouwden Kasteel Staverden in de 17de eeuw.
Kasteel Staverden heeft nog altijd de indeling uit 1907. Ook interieuronderdelen als schouwen, betimmeringen, trappenhuis, glas-in-lood en wand- en vloertegels zijn nog uit die tijd. Aan het voorplein staat een groot dienstgebouw uit de 19de eeuw. Tijdens de verbouwing van Kasteel Staverden is dit koetshuis, waarin ook stallen en een koetsierswoning zijn ondergebracht, niet aangepast. Het koetshuis is op de funderingen van een 17de-eeuwse voorloper gebouwd. Het stalgedeelte is compleet bewaard gebleven met paardenboxen, ruiven, naambordjes, betegeling en klinkerbestrating. Ook de tuinmanswoning en oranjerie dateren vermoedelijk uit de 19de eeuw. H.Th. s' Jacob de scepter behoorde in 1929 tot de oprichters van Het Geldersch Landschap en hij was tot zijn overlijden bestuurslid. Zijn erfgenamen maakten het in 1963 mogelijk Kasteel Staverden aan te kopen.
Onder de Van Haersoltes kwam een grootschalig, formeel lanenstelsel tot stand, waar de huidige statige eiken- en beukenlanen van de Allee, de Staverdenseweg en het noordelijk deel van de Uddelermeerweg een restant van zijn. De architect Johann Georg Michaël bracht vóór 1792 in de directe omgeving van het huis veranderingen in landschapsstijl aan. Hij handhaafde veelal oude lanen, om daartussen slingerende paden aan te leggen. Ook het eiland (ofwel 'Leonorapol') in de Staverdense Beek, met een gedenksteen voor gravin Eleonora, werd in deze periode aangelegd. Volgens de legende kwijnde Eleonora aan het begin van de 14de eeuw na een liefdesdrama op Kasteel Staverden weg en stierf. Haar geest zou nog altijd rondwaren als de 'Zwarte Vrouw van Staverden'. Op de steen staat het opschrift 'Leonora 1353'.
Met zijn grote aantal bouwwerken mag Landgoed Staverden zich een 'kasteel-nederzetting' noemen. De samenhangende bebouwing en inrichting van het landgoed kreeg in de 19de en het begin van de 20ste eeuw op unieke wijze vorm. De meeste van de tot het landgoed horende bouwwerken, waaronder achttien boerderijen, dateren uit deze tijd. De witte bepleistering van veel van de boerderijen versterkt de relatie met Kasteel Staverden. Enkele boerderijen hebben nog steeds een complete erfinrichting met schuren, bakhuisjes, putten, pompen en zelfs een kleine schaapskooi
Dat moderniteit op het landgoed niet werd geschuwd blijkt uit de thans in erfpacht uitgegeven woning Het Blokhuis, die in 1930 in de stijl van de nieuwe zakelijkheid werd gebouwd door de bekende Rotter-damse architecten Brinkman en Van der Vlugt. De vrouw van H.Th. s' Jacob was een zuster van de directeur van de Van Nellefabriek (eveneens gebouwd door Brinkman en Van der Vlugt), wat dit bouwwerk bij Kasteel Staverden verklaart.
Landgoed Staverden is sinds 1963 in beheer en onderhoud bij Stichting Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen. Vindt u het ook belangrijk dat Staverden en andere Gelderse natuurgebieden behouden blijven? Steun dan het werk van Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen. Al voor € 2,50 per maand bent u begunstiger en ontvangt u vele voordelen. Meer informatie vindt u op www.mooigelderland.nl.
Voor meer informatie over landgoed Staverden kunt u terecht op de website van Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen www.mooigelderland.nl/staverden.